Прэзідэнт: Мы з Расіяй на адным баку барыкад

Любым атакам на дзяржаву будзе дадзены годны прававы адказ. Такім сёння было галоўнае даручэнне прэзідэнта па выніках нарады па пытаннях удасканалення заканадаўства.

Акцэнты зразумелыя - мінулы год стаў сур'ёзным выклікам для ўсіх. Спробы раскалыхаць унутрыпалітычную лодку працягваюцца дагэтуль. Зараз яны перакінуліся і на Расію. Але, як і папярэджваў Аляксандр Лукашэнка, гэта не выпадковасць. І ў найбліжэйшы час сітуацыя наўрад ці будзе больш спакойнай. Адказ дзяржавы будзе выключна прававым. Галоўнае - каб у законах не было прабелаў. Ліквідаваць усе недахопы даручана ў найбліжэйшы час. Гэта дазволіць аператыўна выяўляць і перапыняць любыя дзеянні супраць дзяржавы. Прэзідэнт заклікае ў тым ліку ўлічыць і лепшы еўрапейскі, і амерыканскі вопыты.

Але падысці да яго трэба выбарча. Бо як паказалі нядаўнія падзеі, ЗША не ўдалося справіцца з пратэстамі без скандалаў і папрокаў.

Падрабязнасці ў нашага палітычнага аглядальніка Андрэя Крывашэева.

Беларускі "антымайдан" хутка і ў абноўленым беларускім заканадаўстве. Айчынную прававую сістэму так доўга крытыкавалі перадавыя дэмакратыі свету, а другой рукой так адкрыта раскалыхвалі наш, а зараз яшчэ і расійскі суверэнітэт, што дабіліся рэакцыі. Законы, аналагічныя ахавальнаму праву ЗША, Германіі, Францыі і Расіі, ужо ў распрацоўцы. Аналітыкі не сумняваюцца - перамены пераспелі, але задаюць толькі адно пытанне: ці дазволіць праславуты дваісты стандарт нашых заходніх "партнёраў" і на літаральны пераклад сваіх жа законаў сказаць - "гэта іншае" або "гэта не дэмакратычна". Бо крытыкаваць прыйдзецца саміх сябе.

Апошнія 3 гады права Беларусі і, напрыклад, Еўрасаюза сапраўды ідзе ў розных кірунках. Афіцыйны Мінск паслядоўна змякчае законы. Так, адказнасць за паклёп і фэйкі ў нас адна з самых мяккіх у Старым Свеце. Гэта ж датычыцца эканамічных злачынстваў, адмывання грошай, утойвання падаткаў. Такая ж тэндэнцыя ў сферы барацьбы з экстрэмізмам. Як быццам нашы радыкалы менш небяспечныя. Еўрасаюз жа, раячы Беларусі быць талерантнымі да злачынцаў, сам закручвае гайкі.

Напрыклад, "La Liberte" - апора свабоды - Францыя на хвалі пратэстаў "жоўтых камізэлек" прыняла самы жорсткі ў Еўропе закон аб абразе ў публічнай прасторы, чытай, у пабліках і месенджарах. Тут і гады турмы, і дзясяткі тысяч еўра штрафаў.

Мала таго, рэзананс апошніх месяцаў - Закон аб глабальнай бяспецы. Дазваляе паліцэйскім Францыі насіць зброю па-за службай. І яшчэ ўводзіць год турмы і да 45 000 еўра штрафу толькі за фатаграфію чыноўніка або паліцэйскага пры выкананні, калі тая пагражае яго ананімнасці або бяспецы. Прынялі навацыі, калі мясцовыя пагромшчыкі ў снежні-студзені спалілі Парыж, Ліль, Тулузу і Ліён.

А гэта наш жнівень: знайдзіце 10 адрозненняў ад французскіх і нямецкіх пагромшчыкаў.

Вось чаму прэзідэнт збірае нараду і настойвае - мадэрнізацыя законаў у нас пераспела. Ёсць запыт грамадства на парадак. Плюс далей Еўрасаюза і ЗША з Расіяй у нарматворчасці мы не пойдзем.

Прэзідэнт мае на ўвазе трагічную смерць Эшлі Бэбіт. Жанчыну расстралялі ва ўпор за спробу прабрацца ў закрытую частку будынка кангрэса. Праўда, пасля гэтага ў Штатах здарылася яшчэ цэлая серыя загадкавых самазабойстваў і смерцяў удзельнікаў пратэсту. Напрыклад, бацька сям'і Крыстафер Стэнтан нібыта застрэліўся ў сябе ў падвале са стрэльбы, калі яго абвінавацілі ў крадзяжы ноўтбука са стала Нэнсі Пелосі. Грамадства ў самазабойства не паверыла.

І гэта яшчэ не ўсё. 80 гадоў. З 1938 года ў ЗША дзейнічае адыёзны FARA, Акт аб замежных агентах. СМІ, фонды, фірмы і проста грамадзяне, якія абараняюць інтарэсы іншых дзяржаў, абавязаны рэгістравацца як агенты, рэгулярна тлумачыць Мінфіну свае даходы і выдаткі, плюс несці репутацыйныя выдаткі.

Парушальнікам пагражае да 5 гадоў пазбаўлення волі і штраф да 10 000 долараў. Свежы прыклад - прафесара паліталогіі Бостанскага ўніверсітэта іранскага паходжання Кавэ Афрасіябі на мінулым тыдні арыштавалі за серыю інтэрв'ю без указання, што ён іранскі агент уплыву. Дзейнічай такое права ў Беларусі, арыштаваць давялося б сотні "спікераў". Але там дэмакратыя, а ў нас - "гэта іншае".

Чаму сёння для Беларусі самазаспакаенне так небяспечна? Прэзідэнт расстаўляе акцэнты. Супраць нас працуюць прафесіяналы, катрынка майдана ўжо запушчана, на яе добра патраціліся, а за Беларуссю ўжо пастаўлена новая мэта - Масква, Крэмль, Пуцін.

Дарэчы, для Беларусі беспарадкі не сталі навіной. Аналаг штурму Капітолія мы праходзілі 10 гадоў таму, штурмаваць спрабавалі Дом урада і парламент. А да гэтага былі і баевікі УНА-УНСА на мінскіх вуліцах, і перавернутыя машыны. Па законе любой цывілізаванай краіны свету гэта ўжо не альтэрнатыўнае меркаванне, а вандалізм і беспарадкі.

Як працуюць, напрыклад, у Германіі. Дзе ўрад дазволіў сабе жорстка душыць любы пратэст у пандэмію, зрабілі больш жорсткім закон аб беспарадках і задоўга да дня сённяшняга забаранілі "кайзераўскі флаг" - аналаг БЧБ-сімволікі. Матывацыя простая - яго выкарыстоўвалі нацысты. А значыць любы мітынг з чорным крыжам на белым фоне - гэта "атака неанацыстаў на сэрца нямецкай дэмакратыі". Зараз мы прэзідэнта Германіі працытавалі.

І яшчэ нюанс. Усе палітычныя сілы Берліна ўсталі на бок дзяржавы і сілавікоў, разумеючы іх важнасць для дэмакратыі. І ні пра якія амністыі для ўдзельнікаў пагромаў ні адзін паважаны журналіст і палітык не заявіў. Як і адміністрацыя Байдэна не плануе амністый. Чаму б і тут Беларусі не пераняць лепшы трансатлантычны вопыт.

Не палітычная амністыя, а памілаванне тых, хто дзейна раскаяўся

З тымі апанентамі, хто падзяляе каштоўнасці дзяржавы, правы і канструктыўны дыялог, прэзідэнт гатовы гаварыць, у тым ліку ў фармаце народнага веча. Але мы ўжо паказалі ў сваім расследаванні, што значная частка палітычнай фронды Усебеларускі сход мае намер байкатаваць і дыскрэдытаваць. Тады якія прэтэнзіі да ўлады?

Адказаў прэзідэнт і сваім прыхільнікам - ёсць у грамадстве запыт на максімальную адкрытасць інфармацыі аб экстрэмістах і іх планах. Так, гэта перашкаджае ў аператыўнай гульні сілавікоў. Так, публічна выкрылі толькі групу Аўтуховіча са зброяй і ўзрыўчаткай. Але гэтая група далёка не адзіная.

Падзеі апошніх тыдняў у Расіі даказалі справядлівасць і яшчэ аднаго тэзіса - Беларусь была спробай расійскай стойкасці. Сёння паралелі ў мэтах, інструментах эмацыйнай напампоўкі, знешнім ціску і нават крычалках на плошчы не бачыць толькі сляпы.

Нашы саюзнікі ў Расіі да 23 студзеня яшчэ сумняваліся - ці будзе спроба правесці "беларускі" сцэнарый на іх вуліцах. 23-га стала зразумела - будзе, толькі ў адрозненне ад Беларусі, нашых усходніх саюзнікаў будуць трэсці вельмі доўга. Тры этапы: вяртанне пацыента, думскія, а потым і прэзідэнцкія выбары.

Што датычыцца "берлінскага пацыента" і яго парадку дня. Тут усё відавочна – змагар з карупцыяй не можа сам быць карупцыянерам. А так атрымліваецца як у народнай прымаўцы - мышы супраць сыру. У Беларусі запыт на справядлівасць і "чысціню рук" улавілі яшчэ ў хвацкія 90-я. І першы прэзідэнт ішоў на першыя выбары менавіта з гэтым тэзісам. І не здрадзіў яму ні разу.

У жніўні мінулага года Крэмль адназначна вызначыўся, што "беламайдан" - гэта першы ўдар па Расіі. Адгэтуль падтрымка і адзінства. Сёння і Мінск заяўляе: мы і надалей будзем па адзін бок барыкад.

Якія законы і кодэксы будуць мяняцца ў Беларусі пад запыт сённяшняга і, галоўнае, заўтрашняга дня? Размова ідзе пра Крымінальны і Працоўны кодэксы. Чакаецца рэвізія закона аб экстрэмізме і нормы супраць гераізацыі нацызму. Плюс узмацненне абароны персанальных даных і наогул прыватнага жыцця. Агрэсія супраць суддзяў, настаўнікаў, сілавікоў, журналістаў і іншых сацыяльных груп будзе карацца па максімальнай планцы. Роўна так, як гэта прапісана і выконваецца ў краінах "цывілізаванага" захаду.

Часу раскалыхвацца і марудзіць з прававымі навацыямі ў Беларусі няма. Калі ўжо нашы партнёры ў Еўрасаюзе і ЗША, на якіх звонку ніхто не нападае, праводзяць законы хутка і без аглядкі на прававыя калізіі, то Беларусь у сваім асяроддзі, сапраўды павінна быць актыўнай і прынцыповай у рамках Закона.

Як хутка працаваць з прававымі навэламі, калі размова ідзе пра дзяржаўныя інтарэсы, нам паказвае суседка Польшча. Там надоечы зацвердзілі закон аб абортах, нягледзячы на аднаўленне масавых пратэстаў. Цалкам польскі вопыт пераймаць, вядома, не варта.

У нас ёсць дэмакратычная традыцыя раіцца з цывільным грамадствам і экспертамі - напрыклад, на Усебеларускім народным сходзе. А таму сёння ў Палацы Незалежнасці прагучаў заклік да нашага грамадства - уносіць прапановы ўжо сёння, каб Беларусь заўтра адпавядала і вашым уяўленням аб бяспецы і справядлівасці.